O Thinjaripe Ljas Decizia pal le Bulgariake Alosarimata

Ando vaxt kana e bulgarurja dine andre ande alosarimaske thana ando 19-to aprilo, o voto sas aba emocionalo decidisardo. Na sas pal e ideologie, politikane programurja, i geopolitika hulavdjas pes maškar o esto thaj o vesto, e klientelosto interesurja, gruposke identiteturja – na-s ni pal jekh karismatiko kontra stabilizaciako lidero.  

Sas pal o thinjaripe. 

Kodo si so e maj but avrutne komentarurja sikaven. Sar bulgaro, si holijaki buti te šunes kaj i Bulgaria butivar dinjas eksplanacia vaš e fremurja kaj paruvde lako realiteto. Si butivar tiknjardi ke čorore binarurja evropuni vaj rusikani, liberalo vaj nacionalistikani. Po but evropune analisturja inke dikhle i Bulgaria katar o lačho komforto le politikane panelurjengo, došale elitake vakjarimata vaš i nacionalo realiteta. 

Demikratikani Agonia 

Le Bulgarian si lan alosarimata, partidurja thaj demokratikano alavary, ama vaš but themutne, specialo kodola kaj si avrjal e forutne politikane cerkurja, i demokracia palal o 1989 hatjardjas pes sar orso aver, ama solobodipe. Von dživisarde le privatizaciake šokurja, i korupcia, o bisajekhipe thaj deša beršenge bipakjavipe. Pašal sa kadala problemurja, o statuso quo dičhjolas stabilno. 

Ama pal kodo i politikani agonia astardjas kana e neve anti korupciake zora, šerutnajarde katar e liberalurja Ame Ingeras maj Dur o Paruvipe ‒ i Demikratikani Bulgaria (PP‒DB), šokisarde i politikani scena. Sa ande kodoja vrjama, oxto alosarimata ande pandž berša na dikhle pes sar demokratikano vitaliteto maj bute manušenge andar o them. Sas bisekuriteto bi rezoluciako. E politikane kandidaturja thaj e xarnes dživde guvernurja avile phenindos ke keren reforme, te maren pes kontra i korupcia vaj te čhinaven pes katar o puranipe – pal kodo peravdile palpale ando kompromiso, paralizia vaj repeticia. E alosarne sas čhudine ande bitoleranto, thinjarimaski instabiliteta.

O angluno rezulatato sas peravipe le alosarimasko dži kana e alosarne čajlile. E manuša na mangle te maj šunen e vakerimata thaj astarde te masurin e politike pal e rezultaturja. Vaš milionurja bulgarja, i politika na si eksperimentisarrdi maj anglal pal le partidurjenge programurja, ama vaš e pensie, vaš e fakture le elektrikake, o akceso ko sastipe thaj i absenca lenge čhavengi save našle ande aver thema – kodoja eksperienca si dural maj zorali de sar orsavo politikano mothovipe. 

I demokracia ačhili o manglo šerutnimasko sistemo, ama bute bulgarjengo patjavipe ande le sistemosko šajpe te anel stabiliteto hasardjas pes gradualo. Le apriloske elekcie sikavde kaj e manuša na našen automatično katar i demokracia kana thinjon. Von astaren te džan karing e manuša kaj dičhjon ke šaj te anen palpale koerenca ande sake divesesko dživipe, ande institucie thaj ando them.  

I liberalo bikoerenca

Kodo si soske vi i bikoerenca le pro-evropune liberalo partidurjengi sas vašno. Sar eksemplo, PP-DB thodjas pes andi pozicia sar demokrato, reformisto thaj pro-Evropuno partido. Ande kadala alosarimata, von sas e korkore kaj promovisarde i simbolično minoritetengi reprezentacia, thovindos jekhe romane kandidatos ande pengi lista. 

Ama lengo phiravipe sikavdjas jekh bari kontradikcia ando modo sar von hatjarde le alosarnen. Ande le alosarimasko dives, PP-DB dine avri jekh video ande penge socialo mediake kanalurja sikavindos le čorore thaj minoritarno alosarnen thaj vi manušen kaj našti vakerenas mišto bulgarikanes, sikavindos len sar maj cira sar themutne kaj si len šajpe politikano, ama sar dikhli evidenta katar jekh phagerdi elektoralo kultura. Lengo mesadžo vi thodjas kadale komuniteten, na sar participanturja ki demokracia, ama sar evidenca korupciaki, manipulaciaki thaj palpale ačhimaski. 

Vaš jekh partido savo prezentisarel pes ke si moralno verver katar i nacionalistikani vaj eksklusivisto politika, kadaja sas jekh bari kontradikcia. Thaj na sas i angluni. Jekh maj zurali kontradikcia sas kana o guverno šerutnjardo katar o PP‒DB ando 2023‒2024 ljas decizia te bičhalel policiake oficerja hurjavde andi uniforma ande romane mahalave telal i džustifikacia te na ovel bikinipe voturjengo. I prevencia le manipulaciaki ande alosarimata si mišto te ovel; ama o problemo sas ke o PP‒DB tholas le alosarnen andar e vulnerabilno komunitete na sar manuš kaj trebal len protekcia, ama sar muja kaj sikaven o elektoralo xoxavipe.

I kontradikcia maškar e valorje deklarisarde katar o PP–DB thaj leske akcie na sas abstrakto—sas lan konsekvence maškar e romane alosarne. O xasaripe le pakjavimasko dikhljas pes ando alosaripe. Vi kana sas jekh andar e korkoro maj bare politikane grupe kaj promovisarde i politikani reprezentacia le romengi, o PP–DB liljas toke kotar 5,2 procenturja suporto ande alosarimaske thana kaj sas romano majoriteti. Ande sa kodoja vrjama, i progresito Bulgaria reprezentisardi katar o Rumen Radev resljas paše ke sa kodova nivelo suportosko maškar e roma (45,2 procenturja) sar vi ko nacionalo nivelo (44,7 procenturja), thaj kodo sikavel ke but romane alosarne, sa kadja sar jekh bari rig andar o buxlo elektorato, lile samate maj cira i simbolično reprezentacia thaj maj but dikhle karing o phiravipe sar thine manuša, o bipakjavipe thaj o mangipe stabilitetosko.

O Orderi le Rumenesko Radev

O Radev na liljas o than soske a bulgarja akceptisarde andar jekhvar jekh politikano programo. Ando realiteto, kana kerdjas pes jekh baro kotor andar i kampania, ačhilo intenciasa bihatjardo o specifiko le politikako. Sas atraktivno maj cira sar ideologia ama maj but sar politikani psihologia. Leski militarno preparacia zurjardjas i imagina le disiplinaki, biemociaki thaj kontroloski. Leski prezidencialo imagina thaj lesko kontrolisardo tono sas importanto.  

Maj but sar savore, liljas e alosarimata soske vov reprezentisardjas so but patjanas ke na sas len. Vaš but alosarne, specialo vaš e generacie kaj si maj phure, modelisarde katar o komunismo, kolapso thaj dukhavne tranzicie, vov projektisardja vareso zuralo psihologikanes: na musaj salvimos, ama orderi. Ande jekh them thinjardo katar o hulavipe, skandalo thaj politikani improvizacia, e manuša aresen maj responsivno vaš o performanso le stabilitetosko de sar ko dino lav vaš jekh šukar avutnipe.

I viktoria le Rumen Radev-eski phenel maj but pal o thinipe le Bulgariako, de sar pal e politikane mangimata le themeske. Ama na-i toke jekh nacionalo paramisi. Si vi jekh avertismento vaš i Evropa: maj dur hatjaren banges so efekto anel o politikano thinipe karing o demokratikano phiravipe thaj i Bulgaria na-i te ovel o paluno than kaj o thinjaripe modelisarel o alosaripe.